ALBA Italia, Reisverslag en studie naar het wijngebied Piedmonte
DEEL 1
Het is herfst in Piedmonte en het seizoen van de truffels. Tijd om naar Alba te gaan. De plaats waar het hart is van het truffelseizoen maar ook waar veel restaurants en de bekende wijnen te vinden zijn. En natuurlijk een perfecte locatie om de mooie omgeving te ontdekken.
Vooral over het wijngebied is veel te vertellen. Wist je dat rond de stad Alba (provincie Cuneo, Piëmonte) veel DOC’s (Denominazione di Origine Coltrollata) en DOCG’s (Denominazione do Origine Controllata e Garantita) liggen die volledig of gedeeltelijk binnen het “Alba-gebied” vallen (dus Langhe + Roero). Als het een DOCG is dan heeft de fles een officieel roze/rode/groen bandje met nummer bovenaan de hals en een vermelding op het etiket). D.O.C.G. wijnen zijn de absolute top wijnen van Italie (in Italie zijn er thans ca. 330 D.O.C.’s en (sinds 24 november 2025) 79 D.O.C.G.’s). Hier is het volledige overzicht van de herkomstbenamingen binnen een straal van ca. 25 kilometer van het centrum van Alba:
D.O.C.G. (de hoogste categorie – strengste regels)
1. Barolo D.O.C.G. – alleen Nebbiolo, 11 gemeenten (o.a. La Morra, Barolo, Monforte, Serralunga, Castiglione Falletto)
2. Barbaresco D.O.C.G. – alleen Nebbiolo, 4 gemeenten (Barbaresco, Neive, Treiso + klein stukje Alba/San Rocco Seno d’Elvio)
3. Roero D.O.C.G. – rood = 95%+ Nebbiolo, wit = 95%+ Arneis
4. Roero Arneis D.O.C.G. (sinds 2022 apart als witte D.O.C.G.)
5. Alta Langa D.O.C.G. – klassieke methode mousserend (Pinot Noir + Chardonnay)
6. Dogliani D.O.C.G. – 100% Dolcetto (rond Dogliani, ten zuiden van Alba)
7. Nizza D.O.C.G. – 100% Barbera (subzone van Barbera d’Asti, rond Nizza Monferrato, ±30 km)
D.O.C. (de “gewone” beschermde herkomstbenamingen rond Alba)
8. Langhe D.O.C. – de grote “paraplu-appellatie”
→ rode, witte en rosé wijnen uit bijna de hele Langhe
Belangrijkste types:
• Langhe Nebbiolo (100% Nebbiolo)
• Langhe Chardonnay, Langhe Arneis, Langhe Favorita, Langhe Rossese Bianco
• Langhe Rosso (vaak Nebbiolo-Barbera blend)
• Langhe Dolcetto, Langhe Barbera, enz.
9. Barbera d’Alba D.O.C. – 85-100% Barbera
10. Dolcetto d’Alba D.O.C. – 100% Dolcetto
11. Nebbiolo d’Alba D.O.C. – 100% Nebbiolo (kleinere zone dan Langhe Nebbiolo, maar mag langer rijpen)
12. Dolcetto di Diano d’Alba D.O.C.G. (wordt soms apart genoemd, maar valt eigenlijk onder Dolcetto d’Alba)
13. Verduno Pelaverga D.O.C. – alleen de zeldzame Pelaverga-druif uit Verduno
14. Langhe Nas-cëtta (of Nascetta) del Comune di Novello D.O.C. – witte autochtone druif
15. Piemonte D.O.C. – grote regionale appellatie (minder streng, bijna heel Piemonte)
Extra weetje: bijna alle topwijngaarden van Barolo en Barbaresco vallen ook onder Barbera d’Alba, Nebbiolo d’Alba of Langhe DOC als ze ervoor kiezen een “lichtere” wijn te maken. Daarom zie je vaak dezelfde cru-namen (Bricco Boschis, Bussia, Cerequio, etc.) terug op etiketten van meerdere DOC’s.
Dus als je in Alba staat en een fles koopt, heb je keuze uit deze officiële herkomstbenamingen!
Het is dus een hele studie en uitdaging om het wijngebied te leren kennen. Zeker als je 4 dagen in het gebied bent. Maar we hebben ons best gedaan.
Waarom is het gebied zo bijzonder?
Alba, gelegen in de provincie Cuneo (Piemonte), fungeert als het onbetwiste epicentrum van een van ‘s werelds meest iconische wijnregio’s: de Langhe-Roero-Monferrato, een UNESCO-werelderfgoed sinds 2014. Deze status is niet louter een erkenning van esthetische schoonheid, maar een getuigenis van een terroir-gedreven oenologische excellentie, geworteld in een complexe interactie van geologie, klimaat en hydrologie. Alba zelf, met een geschatte bevolking van circa 31.000 inwoners (gebaseerd op recente projecties voor 2025, met een lichte groei van 0,59% per jaar sinds 2014), belichaamt de synthese van agrarische traditie en hedendaagse vitaliteit. Deze bescheiden demografische schaal – kleiner dan veel Europese wijnhoofdsteden zoals Bordeaux (ca. 250.000) – onderstreept juist de intimiteit van de regio, waar menselijke interventie subtiel harmonieert met natuurlijke dynamieken. Alba’s ligging, op 44°42’ N en 8°03’ O, op een hoogte van 170 meter boven zeeniveau, positioneert het als een strategisch knooppunt: een ‘gouden driehoek’ op slechts 15-20 km van cruciale subregio’s, met een bevolkingsdichtheid die de focus op duurzame wijnbouw versterkt (ca. 500 inwoners/km² in de kernstad).
Geografische Positie en Naburige Wijngebieden
De Piemontese wijnlandschappen vormen een mozaïek van microklimaten binnen een straal van 50 km rond Alba, beïnvloed door de overgangszone tussen de Po-vlakte en de sub-Alpiene heuvels. Alba zelf ligt aan de oevers van de rivier de Tanaro, de langste zijrivier van de Po (290 km), die als een natuurlijke as fungeert en de regio in tweeën deelt: noordelijk (Roero) en zuidelijk (Langhe). Deze rivier creëert een corridor van alluviale sedimenten, rijk aan gravel en zand, die drainage bevordert en thermische regulatie mogelijk maakt – cruciaal voor de fenologische cycli van druivenrassen zoals Nebbiolo.
Hieronder een overzicht van de kerngebieden, met afstanden, hoogtes en terroir-kenmerken:
Alba
• Afstand tot Alba: 0 km (de stad zelf)
• Hoogte: 170–350 m
• Kern-druiven: Barbera d’Alba, Dolcetto d’Alba Langhe Bianco (o.a. Arneis, Chardonnay)
• Bodemtype: alluviale terrassen + witte mergel
• Nabijgelegen waterloop: Tanaro (direct langs de stad)
• Bevolking: ca. 31.200 inwoners (2025
Barolo
• Afstand tot Alba: 15 km zuidwest
• Hoogte: 250–550 m
• Kern-druif: Nebbiolo → Barolo DOCG
• Bodemtype: Helvetiaanse mergel (Serralunga) + Tortoniaanse mergel (La Morra/Barolo)
• Nabijgelegen waterloop: Tanaro (zuidflank)
Barbaresco
• Afstand tot Alba: 12 km oost
• Hoogte: 200–400 m
• Kern-druif: Nebbiolo → Barbaresco DOCG
• Bodemtype: overwegend Tortoniaanse mergel + zand
• Nabijgelegen waterloop: Tanaro (noordflank)
Roero
• Afstand tot Alba: 12 km noord
• Hoogte: 200–400 m
• Kern-druiven: Arneis (wit) + Nebbiolo → Roero DOCG
• Bodemtype: zeer zandig met fossielen (Rocche)
• Nabijgelegen waterloop: Tanaro (noordelijke vlakte)
Alta Langa
• Afstand tot Alba: 25–40 km zuid/oost
• Hoogte: 400–700 m
• Kern-druiven: Chardonnay & Pinot Nero → Alta Langa DOCG (mousserend)
• Bodemtype: zuivere witte kalksteen
• Nabijgelegen waterloop: Belbo & Bormida (zijrivieren Tanaro)
Monferrato (inclusief Asti)
• Afstand tot Alba: 30–50 km noord/oost
• Hoogte: 150–400 m
• Kern-druiven: Barbera d’Asti, Moscato d’Asti, Grignolino, Ruchè
• Bodemtype: kalk-zand + vulkanische tuf
• Nabijgelegen waterloop: Po & zijrivieren
Deze nabijheid – een uniek fenomeen in de globale oenologie, vergelijkbaar met de Médoc in Bordeaux maar compacter – faciliteert een diversiteit aan mesoklimaten binnen een homogeen macroklimaat, wat de regio’s veerkracht tegen klimatologische variabiliteit verleent.
De superioriteit van de Piemontese wijnen, met name Nebbiolo (de ‘koning’ van Barolo en Barbaresco), Arneis en experimentele Chardonnays, is geen toeval maar het resultaat van een symbiotische interactie tussen orografie, pedologie en hydrologie. Academische studies, zoals die van de Università di Torino (o.a. in Vitis-Vinifera journals), benadrukken hoe deze factoren fenologische fasen optimaliseren: van knopuitloop tot veraison en oogst.
1. Orographische Invloeden: De Alpen als Thermische Schild
De Westelijke Alpen (Maritieme en Cottische ketens, met pieken tot 3.000 m) en de nabije Appenijnen vormen een barrière tegen continentale koufronten uit het noorden, terwijl ze zuidelijke Mediterrane invloeden kanaliseren via de Ligurische Zee (ca. 180 km zuidwaarts). Alba en de Langhe liggen in een ‘foehn-corridor’: warme, droge zuidenwinden (de ‘Marin’ of ‘Marenda’) dalen af van de Alpen, creërend extreme diurnale fluctuaties (tot 20°C dag-nachtverschil in herfst). Dit bevordert een langzame polyfenolaccumulatie in Nebbiolo-druiven, resulterend in tanninerijke, aromatisch complexe wijnen met fenolische rijpheid (antioxidanten zoals resveratrol pieken met 15-20% hoger dan in warmere regio’s). In Barolo’s hogere hellingen (bijv. Serralunga d’Alba, 400 m) verlengt dit de groeicyclus met 10-15 dagen, wat de beroemde ‘Nebbiolo-nevel’ (ochtendmist) mogelijk maakt – een katalysator voor noble rot en geconcentreerde extractie.
2. Hydrologische Dynamieken: Rivieren als Klimaatmodulatoren
De Tanaro-rivier, met haar kronkelende loop door de Langhe (debiet 100-500 m³/s), fungeert als een thermische buffer: haar koelere watermassa’s temperen zomerse hitte (gem. 28-32°C) en genereren herfstige mistbanken, essentieel voor de aromatische ontwikkeling van witte variëteiten zoals Arneis (in Roero). Zijrivieren als de Belbo en Bormida (affluents van de Tanaro) creëren microvalleien met inversietemperaturen, waar koude lucht zakt en zuren behoudt (pH 3,2-3,5 in Nebbiolo, ideaal voor bewaarpotentieel >20 jaar). Hydrologisch gezien voorkomt de Tanaro overstromingen door haar alluviale vlakte, terwijl ze sedimentrijke bodems verrijkt met mineralen (kalium, magnesium), cruciaal voor fotosynthese-efficiëntie. Klimaatmodellen (IPCC-gebaseerd) voorspellen dat deze riviersystemen de regio veerkrachtig maken tegen opwarming (+1,5°C sinds 1980), met een 10-15% hogere adaptatiecapaciteit dan vlakke Po-vlaktegebieden.
3. Pedologische Diversiteit: Mergel als Terroir-Signatuur
De Langhe-Roero-Monferrato rust op een Mioceen sedimentaire formatie (Tortoniaans en Helvetisch): een lappendeken van terre bianche (witte mergel, 60-70% kalk-klei) in Barbaresco (elegante Nebbiolo’s met florale noten) versus Leone (rode, ijzerrijke klei) in Barolo (krachtige, aardse structuren). Deze bodems, gevormd door mariene afzettingen 20 miljoen jaar geleden, bieden uitstekende drainage (porositeit >40%) en waterretentie, minimaliserend hydriestress terwijl ze mineralen zoals calcium mobiliseren voor celwandsterkte in druiven. Geochemische analyses (o.a. van CNR-IRSA) tonen aan dat deze mergels een unieke microbiële diversiteit herbergen (bacteriën zoals Bacillus spp.), die de rhizosfeer verrijken en resistentie tegen pathogenen boosten. In Roero’s zandigere varianten floreert Arneis met citrus-mineraliteit, terwijl Alta Langa’s kalksteen Chardonnay’s een ‘Chablis-achtige’ zuurgraad schenkt (tot 7 g/L).
Vanuit een oenogeografisch perspectief vertegenwoordigt Piemonte een paradigmatisch voorbeeld van ‘terroir-determinisme’: waar antropogene factoren (bijv. middeleeuwse cisterciënzer-monniken die hellingen terraseerden) amplificeren wat de natuur dicteert. Demografisch blijft Alba stabiel (projectie 2025: 33.451, incl. suburbs), met een jeugdige influx van 5-7% per decennium door wijn-gerelateerd toerisme (1,2 miljoen bezoekers/jaar), wat duurzame innovaties stimuleert zoals precisielandbouw (drones voor NDVI-monitoring). Toekomstige uitdagingen, zoals droogte door klimaatverandering, onderstrepen de noodzaak van biodiversiteit (bijv. polycultuur met hazelaars voor agroforestry).
Kortom, Alba’s ligging – een geologisch en hydrologisch knooppunt tussen Alpen en zee – maakt het tot een oenologisch laboratorium par excellence, waar Nebbiolo en Arneis niet alleen gedijen, maar een narratief van resilience en elegantie weven. Voor diepere duiken: raadpleeg The World Atlas of Wine (Robinson & Harding) of CNR-studies over Langhe-pedologie.
Zo zie je in één oogopslag hoe ongelooflijk compact en divers het hele “wijn-universum” rond Alba eigenlijk is: binnen 50 km radius heb je zes totaal verschillende terroirs, twee bodemseries, drie hoogtezones en een rivier die alles verbindt en scheidt tegelijk. Geen wonder dat dit gebied door UNESCO en wijnwetenschappers als uniek in de wereld wordt gezien.
Ik zal een overzicht geven van de geschiedenis, de geproefde wijnen met de uitleg over het wijnhuis, het gebied waar de wijn vandaan komt, de kenmerken etc maar ook van de leuke wijnbarren en restaurants die we bezocht hebben. Ook hebben we een erg leuke truffel hunt gedaan en daar zal ik ook over vertellen.
DAG 1 Reizen en aankomst in Alba 21 november 2025
We hebben vrijdagochtend 21 november 2025 in de vroege ochtend het vliegtuig vanaf Schiphol gepakt naar Milaan. Het is ook mogelijk om naar Turijn te vliegen maar Milaan was goedkoper vliegen. We hebben de huurauto opgehaald en zijn in ca. 2 uur naar Alba (31000 inwoners) gereden. Het was regenachtig maar wat een mooi uitzicht op de witte toppen van de Alpen tijdens de rit. We kwamen meteen in de herfst cq kerststemming maar wat mooier weer zou wel prettig zijn. Helaas hebben we daar geen invloed op.
We logeren in het centrum van Alba met alles op loopafstand. Wat een goede locatie is dat. We slapen in B&B Vinoteca LaSacrestia.
https://www.vinotecalasacrestia.it/en//
Er zijn maar 2 kamers in de B&B. “Rooms of the Sacrestia” genoemd naar het mooie uitzicht op de kathedraal van Alba. Wij hadden uitzicht op de binnenplaats en de andere kamer waar onze vrienden logeerden keken uit op de mooie Kerk. Groot voordeel is dat de B&B een eigen parkeermogelijkheid waar je dus gebruik van kan maken. Op de begane grond zit een Vinoteca waar je ook kan eten. Na het inchecken zijn we er dan ook meteen gaan lunchen. Dat was meteen een goede keuze.
Als je in Alba bent is het goed om de plaatselijke keuken te eten. Lekker! Zeker in combinatie met de plaatselijke wijnen.
Wat had ik?
Als antipasta: Vitello Tonnato, een echt Piemonteens gerecht van kalfsvlees, dun gesneden en overgoten met een romige tonijnsaus.
Als Primo: Tajarin al ragù / burro e salvia / Tajarin met ragù, boter en sage. Tajarin is de traditionele (lint) pasta uit Alba en omgeving.
Beide gerechten zijn klassiekers uit de omgeving. Ons verblijf is meteen al een feestje.
Op aanraden van de ober (die even een selfie maakte met mijn telefoon :) nemen we en mooie fles rode wijn die heel goed past bij de gerechten. Het was zijn lievelingswijn:
BARBERA D’ALBA D.O.C. SUPERIORE: FIDES, VIGNA MOSCONI, 2020 VAN WIJNHUIS PIO CESARE
https://www.piocesare.it Dit wijnhuis ligt om de hoek bij het restaurant.
Eerst vertel ik wat over de wijn en het wijnhuis. Vervolgens zal ik uitleggen wat de Barbera D’Alba voor een wijn is.
Over de wijn zelf:
Druif: 100% Barbera
Herkomst: Barbera d’Alba D.O.C. Superiore (de “Superiore” betekent dat hij minimaal 1 jaar rijping heeft gehad, waarvan een deel vaak op hout).
Bijzonder: Deze “Fides” is de topcuvée van Pio Cesare binnen hun Barbera d’Alba-gamma.
Vanaf jaargang 2017 komt hij uitsluitend van de alleroudste stokken van hun eigen cru-wijngaard “Vigna Mosconi” in Monforte d’Alba (Barolo-gebied). Dat is een van de allerbeste terroirs voor Barbera: zuid/zuidwest-expositie, kalkrijke bodem, hoge ligging.
Productie 2020: Slechts 9.334 normale flessen, 60 magnums en 3 dubbele magnums. Dat maakt hem vrij zeldzaam en exclusief.
Stijl: Diep geconcentreerd, rijk en complex voor een Barbera. Veel zwart fruit (bramen, zwarte kers), kruiden, een mooie frisheid (Barbera’s typische zuur), en door de houtrijping (deels nieuwe barriques) ook vanille, toast en een zijdezachte structuur. Kan makkelijk 10-15 jaar ouderen, wat uitzonderlijk is voor Barbera.
Kortom: dit is geen “gewone” Barbera, maar een serieuze, prestigieuze “cru”-Barbera die qua niveau en prijs dicht tegen sommige top-Barolo’s aan zit.
Hoe wordt de wijn gemaakt?
De Fides is een single-vineyard wijn (van de oudste stokken in de familie-eigendom Vigna Mosconi in Monforte d’Alba), en Pio Cesare volgt een traditionele maar verfijnde methode om de frisheid en complexiteit van Barbera te behouden. Hier de stappen (gebaseerd op de officiële vinificatie van Pio Cesare):
Oogst: Handmatig geplukt in september/oktober, alleen de beste, rijpe druiven van oude Barbera-stokken (100% Barbera). De Mosconi-wijngaard heeft kalkrijke bodems op 250-300m hoogte, met zuidwest-expositie voor optimale rijping.
Vinificatie:
Druiven worden zacht geperst en gefermenteerd in roestvrijstalen tanks bij 25-26°C.
Maceratie (contact met schil) duurt 10-30 dagen (langer voor meer extractie van kleur, tannines en aroma’s zoals rood fruit en kruiden). Dit is korter dan bij Nebbiolo-wijnen, om de levendige zuurgraad van Barbera te behouden.
Rijping: Na het rekken (verwijderen van schil en most) rijpt de wijn 12-18 maanden op hout: Hoofdzakelijk in grote Slavonische eiken “botti” (70-80%) voor structuur zonder te veel houtinvloed. Een klein deel (20-30%) in Franse eiken barriques/tonnen voor extra complexiteit (vanille, toast). Daarna bottelen en nog enkele maanden rust op fles voor integratie.
Het resultaat is een dieprode wijn met 14% alcohol, rijp zwart fruit, specerijen, zijdezachte tannines en hoge zuurgraad – perfect voor 10+ jaar kelderpotentie. Pio Cesare benadrukt “faith” (Fides) in Barbera als serieus druivenras, in plaats van het altijd als “eenvoudige” wijn te zien.
Over het wijnhuis Pio Cesare
Opgericht in 1881 door Cesare Pio (daar komt de naam vandaan).
Een van de alleroudste en meest klassieke producenten van Piemonte.
Nog steeds 100% in handen van de familie Pio (nu 5e generatie: Federica & Cesare Pio met neef/nicht).
Ze bezitten ca. 75 hectare eigen wijngaarden in top-cru’s, o.a. Ornato, San Polo en Mosconi (Barolo). Piodilei en La Mora (Barbaresco). Bekend om hun zeer traditionele stijl Barolo en Barbaresco (lange inweking, rijping in grote Sloveense eiken vaten + een deel barriques). Naast de klassiekers (Barolo, Barbaresco, Barbera, etc.) maken ze ook moderne wijnen zoals deze Fides en de beroemde Chardonnay “Piodilei”.
Samenvattend: de wijn is er een van de meest gerespecteerde namen uit Piemonte, en dan nog hun absolute top-Barbera uit een uitstekend jaar (2020). Perfect bij gegrild rood vlees, wild, rijpe kazen of gewoon om langzaam van te genieten. Als je hem nu drinkt (2025) is hij al prachtig, maar hij kan nog makkelijk 8–12 jaar mee.
BARBERA D’ALBA D.O.C. (SUPERIORE
Nu we deze wijn gedronken hebben is het natuurlijk interessant om de bijzonderheden van BARBERA D’ALBA D.O.C. (SUPERIORE) te leren kennen.
Wat is Barbera d’Alba D.O.C.?
D.O.C. = Denominazione di Origine Controllata (sinds 1970, later aangescherpt)
Een van de drie belangrijkste Barbera-appellaties in Piemonte (naast Barbera d’Asti en Barbera del Monferrato). Wordt beschouwd als de meest prestigieuze van de drie, omdat het gebied kleiner en kwalitatief hoger ligt, en veel topproducenten (zoals Pio Cesare, Vietti, Gaja, Elio Altare, etc.) er hun beste Barbera’s maken.
Waar mag Barbera d’Alba vandaan komen? (het exacte gebied)
Het gebied ligt volledig binnen de provincie Cuneo, rechts van de rivier de Tanaro.
Er zijn 166 gemeenten toegestaan, maar het echte hart bestaat uit circa 25-30 gemeenten rond Alba en in de Langhe en Roero.
Belangrijkste gemeenten waar de allerbeste Barbera d’Alba vandaan komt:
• Alba zelf
• Monforte d’Alba
• Castiglione Falletto
• Serralunga d’Alba
• La Morra
• Grinzane Cavour
• Diano d’Alba
• Roddi
• Verduno
• Barolo
• Montelupo Albese
• Sinio
• Castiglione Tinella
• Neive (klein deel)
• Treiso (klein deel)
Kortom: grotendeels hetzelfde gebied als waar Barolo en Barbaresco gemaakt worden → dezelfde heuvels, dezelfde kalk-klei bodems (vaak “marne di Sant’Agata” of “terreni tortoniani”), maar dan aangeplant met Barbera in plaats van Nebbiolo.
Wat zijn de officiële regels? (Disciplinare di Produzione 2024)
Hieronder staan de officiële regels van de Barbera d’Alba D.O.C. precies zoals ze in het huidige Disciplinare di Produzione (bijgewerkt tot 2024) staan – duidelijk onder elkaar.
https://www.valoritalia.it/vini/barbera-dalba-doc/
https://www.langhevini.it/
Basis Barbera d’Alba D.O.C.
Druiven: min. 85% Barbera, max. 15% andere niet-aromatische rode druiven toegestaan in Piemonte: vooral Nebbiolo, Dolcetto, Freisa, Grignolino)
Productiegebied: 166 gemeenten in de provincie Cuneo, rechts van de Tanaro (o.a. Alba, Barolo, Monforte d’Alba, La Morra, Serralunga, Diano d’Alba, Grinzane Cavour, Roddi, Verduno, Castiglione Falletto, enz.)
Maximale opbrengst: 9 ton druiven per hectare → 63 hl/ha
Minimum natuurlijk alcoholgehalte: 11%
Minimum alcohol in de fles: 11,5%
Minimale totale zuurgraad: 4,5 g/l
Minimale droge extract: 22 g/l
Rijping: geen verplichting (mag meteen na vinificatie verkocht worden)
Vrijgave op de markt: vanaf 1 maart na de oogst
Barbera d’Alba Superiore D.O.C.
Druiven: min. 90% Barbera
Maximale opbrengst: 8 ton/ha → 56 hl/ha
Minimum natuurlijk alcoholgehalte: 12%
Minimum alcohol in de fles: 12,5%
Rijping: minimaal 1 jaar gerekend vanaf 1 januari van het jaar na de oogst
→ waarvan minimaal 4 maanden op hout (barrique, tonneau of grote vaten)
Vrijgave op de markt: vanaf 1 maart van het 2e jaar na de oogst (dus bijv. 2020 Superiore mag pas vanaf 1 maart 2022 verkocht worden).
Extra vermeldingen die toegestaan zijn
Vigna + wijngaardnaam (bijv. “Vigna Mosconi”) alleen als:
100% van die ene wijngaard komt
Opbrengst nog lager is (max. 7,2 ton/ha)
De wijngaard officieel geregistreerd staat bij de kamer van koophandel
Jaartal verplicht vermeld wordt
Riserva (niet officieel in dit disciplinare, maar sommige producenten gebruiken het extra; geen wettelijke betekenis voor Barbera d’Alba)
Chemisch-fysische eisen bij botteling (beide types)
Totale zuurgraad: ≥ 4,5 g/l
Vochtig extract: ≥ 22 g/l (normaal), ≥ 24 g/l (Superiore)
pH: geen specifieke limiet, maar meestal 3,1–3,4 bij Barbera
Dit zijn letterlijk alle verplichte regels uit het officiële document van het Consorzio Tutela Vini Alba, Langhe e Roero.
Alles wat een producent extra doet (langer hout, lagere opbrengst, oude stokken, enz.) is eigen keuze, maar mag nooit buiten deze grenzen vallen. https://www.langhevini.it/en/
Hoe moet de wijn gemaakt worden?
Er zijn geen strikte regels over vinificatie (zoals bij Barolo wel het geval is), maar in de praktijk:
De meeste serieuze producenten doen 15-30 dagen schilinweking.
Fermentatie meestal in roestvrij staal of beton (temperatuur 26-30°C).
Rijping (vooral bij Superiore):
Traditioneel: grote Slavonische of Franse eiken vaten (2.000-5.000 liter)
Modern: 12-24 maanden barrique (225 L), soms nieuw
Veel producenten combineren beide (zoals Pio Cesare: 70% grote vaten + 30% barrique).
Verschillen met de andere Barbera D.O.C.’s
Hier zijn de verschillen tussen de drie grote Barbera-appellaties duidelijk onder elkaar, zonder tabel:
Status
Barbera d’Alba: D.O.C.
Barbera d’Asti: D.O.C.G. (sinds 2008 het hoogste niveau)
Barbera del Monferrato: D.O.C.
Ligging
Barbera d’Alba: volledig in de provincie Cuneo, rechts van de rivier de Tanaro (Langhe + Roero)
Barbera d’Asti: provincie Asti en een deel van Alessandria, links van de Tanaro
Barbera del Monferrato: noordelijker, vooral rond Casale Monferrato (provincie Alessandria + deel Asti)
Belangrijkste gemeenten
Barbera d’Alba: Alba, Barolo, Monforte d’Alba, La Morra, Serralunga, Castiglione Falletto, Diano d’Alba, Grinzane Cavour
Barbera d’Asti: Asti, Nizza Monferrato, Costigliole d’Asti, Canelli, Incisa Scapaccino
Barbera del Monferrato: Casale Monferrato en omliggende heuvels
Bodem en hoogte
Barbera d’Alba: kalkrijke klei (Langhe-marnes), hoger gelegen (250–500 m), koeler
Barbera d’Asti: zandiger, warmer, lager gelegen (150–350 m)
Barbera del Monferrato: vruchtbaardere, zanderige en lemige bodems (100–300 m)
Druivenpercentage
Barbera d’Alba: minimaal 85% Barbera (Superiore 90%)
Barbera d’Asti: minimaal 90% Barbera
Barbera del Monferrato: minimaal 85% Barbera
Maximale opbrengst Superiore
Barbera d’Alba: 8 ton/ha
Barbera d’Asti: 7 ton/ha (subzone Nizza nog lager: 6,3 ton/ha)
Barbera del Monferrato: 9 ton/ha
Minimum alcohol Superiore
Barbera d’Alba: 12,5%
Barbera d’Asti: 12,5% (Nizza 13%)
Barbera del Monferrato: 12%
Verplichte rijping Superiore
Barbera d’Alba: 1 jaar, waarvan minimaal 4 maanden op hout
Barbera d’Asti: 1 jaar, waarvan minimaal 6 maanden op hout
Barbera del Monferrato: 1 jaar, geen hout verplicht
Gemiddelde stijl
Barbera d’Alba: gestructureerd, fris, mineralig, vaak serieuze bewaarwijn (10-20 jaar mogelijk)
Barbera d’Asti: ronder, rijper fruit, zachter, vroeger op dronk
Barbera del Monferrato: lichter, fruitiger, vaak iets zoeter en eenvoudiger
Gemiddelde prijs Superiore
Barbera d’Alba: €25 – €80+
Barbera d’Asti: €18 – €60 (Nizza tot €120)
Barbera del Monferrato: €12 – €25
Prestige en imago
Barbera d’Alba: het hoogste (zelfde gebied als Barolo en Barbaresco)
Barbera d’Asti: hoog, vooral de subzone Nizza Monferrato is in opkomst
Barbera del Monferrato: het laagste, vooral dagelijkse huiswijn
Kort samengevat: als je de meest serieuze, complexe en bewaarwaardige Barbera zoekt, is dat bijna altijd een Barbera d’Alba.
Waarom is Barbera d’Alba vaak de duurste en beste?
Kleinere zone → minder productie.
Veel wijngaarden liggen op toplocaties die ook geschikt zijn voor Barolo/Barbaresco, maar waar Barbera vroeger werd aangeplant als “tweede druif”.
De hogere ligging en kalkrijke bodems geven Barbera meer zuren en finesse dan in Asti.
Veel top-Barolo-producenten maken hun allerbeste Barbera als “Barbera d’Alba” (bijvoorbeeld Vietti Scarrone, Elvio Cogno Préphylloxera, Gaja single-vineyard, enz.).
Samenvatting
Barbera d’Alba D.O.C. is de koning van de Barbera’s:
Komt uit het hart van de Langhe (Barolo-gebied)
Moet minstens 85-90% Barbera zijn
Superiore moet minstens 1 jaar rijpen (min. 12,5% alc)
Mag alleen van een klein, kwalitatief zeer hoogstaand gebied komen
Vaak de meest complexe, gestructureerde en bewaarwaardige Barbera’s ter wereld (10-20 jaar is geen uitzondering bij de topflessen).
De fles Pio Cesare Fides 2020 is dus eigenlijk het summum binnen deze categorie: een single-vineyard Superiore uit een van de allerbeste terroirs, met zeer lage opbrengst en zorgvuldige rijping. Dat verklaart meteen waarom hij zo exclusief (en duurder) is!
Zoals je ziet veel regels maar een goed begin om al wat te begrijpen van de diverse wijnen in het gebied.
Na de lunch gaan lopen door Alba. Wat een leuke stad. Een historisch centrum met fraaie gebouwen en pleinen.
Het Piazza Michelle Ferrero (vernoemd naar de uitvinder van Nutella).
De bakstenen Torre Bonino (14e eeuw).
Alba heeft als bijnaam de stad van de 100 torens.
De Cattedrale di San Lorenzo (gebouwd vanaf de 12e eeuw, met een gestoelte uit 1512, een doopvont uit de 16e eeuw. Onder de kerk resten van een romeinse tempel. De klokkentoren (campanile) uit 1475 is de hoogte van de stad (62 meter).
Het Piazza Risorgimento is misschien wel het mooiste plein van Alba omringd door arcades, Torre Sineo en Torre Astesiano (13e en 14e eeuw).
Ook mooi om even naar binnen te lopen is de Chiesa di San Giovanni Battista, een barokke kerk uit de 17e/18e eeuw met de kunstschat: een madonna met kind en heiligen (14e eeuw).
Ook als je wil shoppen is Alba een heerlijke stad met veel aanbod qua kleren , veel delicatessenwinkels en natuurlijk veel wijnwinkels/barren. Het is het truffelseizoen met vooral nu de witte truffel. Je ruikt het gewoon in de winkel straten en de winkels liggen er vol me. Alle maten maar de prijs ligt ongeveer om € 4500,— per kilo!
We lopen in de leuke autovrije en belangrijkste winkelstraat (Via Vittorio Emanuele II) nog een erg mooie winkel in met o.a. truffels en ook een erg mooie wijnkelder. https://www.inaudi.com/en/ Zeker de moeite waard om even te kijken, sfeer te proeven en je te vergapen aan de mooie en soms ook hele duren flessen wijn zoals een Gaja voor
€ 1250,—.
Wist je dat Alba een restaarant heeft met 3 Michelin sterren?https://guide.michelin.com/nl/nl/piemonte/alba/restaurant/piazza-duomo
Het is Restaurant Piazza Duomo https://www.piazzaduomoalba.it/en/ dat eigendom is van het wijnhuis https://ceretto.com/en/home
Op onderstaande foto zie je de menukaart maar voor ons wat aan de dure kant :)
Duurste wijn op de kaart: Comte Liger-Belair - La Romanée Monopole Grand Cru 2016 € 10.500
Omdat het weer met alleen maar regen niet erg leuk is om door de stad te wandelen (we hebben ons best wel gedaan) komen we uit bij een leuke bar: Divina Winebar. https://www.divinawinebar.it Erg gezellig klein barretje met een mooi gewelven plafond. Het leuke is dat je bij bijna alle barren je ook gratis hapjes krijgt zoals hier, ham, kaas en olijven. Heerlijk! En natuurlijk een leuke wijnkaart met mooie wijnen.
We hebben onder andere de volgende wijn genomen:
Langhe Nebbiolo “Bric del Baio” 2023 van Cà del Baio – een van de allerbeste en meest geliefde Nebbiolo’s in zijn prijsklasse (€20-28) uit de Langhe.
Het wijnhuis: Cà del Baio (familie Grasso) https://cadelbaio.com/en/
Locatie: Treiso (Barbaresco-zone), precies op de top van de heuvel bij het gehucht Pertinace.
Familiebedrijf sinds 1870 – nu 5e en 6e generatie: Giulio en Luciana Grasso + dochters Paola, Federica en Valentina.
30 hectare eigen wijngaarden, allemaal in top-cru’s rond Treiso: Valgrande, Asili, Pora, Marcarini, Secondine en natuurlijk Bric del Baio.
Ze maken alleen eigen druiven → 100% estate-bottled.
Stijl: zeer klassiek, elegant en terroirgericht. Geen overdreven hout, geen overrijpe wijnen. Ze worden vaak genoemd bij de “traditionalisten” van Barbaresco, maar dan met een moderne, zuivere touch.
Wereldwijd befaamd: 4x Tre Bicchieri (hoogste onderscheiding Gambero Rosso) voor hun Barbaresco’s, en elk jaar 90-95 punten van Parker, Suckling, Vinous, enz.
De wijn: Langhe Nebbiolo “Bric del Baio” 2023
https://cadelbaio.com/en/wines/langhe-doc-nebbiolo-bric-del-baio/
Dit is hun “instap”-Nebbiolo, maar eigenlijk een kleine Barbaresco in vermomming.
Druif: 100% Nebbiolo
Herkomst: druiven komen van jonge stokken (< 15 jaar) uit hun allerbeste Barbaresco-cru’s (vooral Asili en Pora) + een klein deel van de cru Bric del Baio zelf.
→ Officieel mag het daarom geen Barbaresco heten (want te jong aangeplant), maar de bodem en ligging zijn exact hetzelfde als hun top-Barbaresco’s.
Oogst 2023: uitstekend jaar in Piemonte – warm maar met frisse nachten → rijpe tannines, mooie zuren en veel fruit.
Vinificatie:
Handgeplukt
15-20 dagen schilinweking in roestvrij staal
Rijping: 12-14 maanden in grote Slavonische eiken vaten (3.000-5.000 liter) → geen nieuw hout, alleen structuur en zuurstof
Geen filtering of klaring → puur en levendig
Alcohol: 14-14,5%
Productie: ca. 20.000-25.000 flessen per jaar
Hoe smaakt hij?
Nu (2025) nog heel jong en fris, maar al prachtig drinkbaar:
Kleur: licht robijnrood (typisch voor Nebbiolo uit Treiso)
Neus: explosie van rood fruit (framboos, kers), rozenblaadjes, viooltjes, een beetje drop en lichte kruiden
Mond: elegante tannines (fijn en zijdeachtig), knisperende zuren, medium body, lange minerale afdronk
Perfecte balans tussen fruit, frisheid en de klassieke Nebbiolo-teer/roos-signatuur
Kan makkelijk 5-8 jaar liggen en wordt dan nog mooier (net als een goede Barbaresco)
Waarom is deze wijn zo geliefd?
Omdat je voor €20-28 een Nebbiolo krijgt van Barbaresco-niveau (zelfde bodem, dezelfde familie, dezelfde zorg).
In restaurants in Italië en Nederland zie je hem vaak per glas – hij is de ultieme “huis-Barbaresco” van veel top-restaurants.
Wat voor eten erbij is lekker?
• Tajarin al ragù (dunne handgesneden pasta met vleesjus)
• Vitello tonnato
• Konijn of fazant
• Rijpe kazen (Castelmagno, Robiola di Roccaverano)
• Of gewoon zo, als je van pure, elegante Nebbiolo houdt
Kortom: Het is een van de allerbeste prijs/kwaliteit-Nebbiolo’s van heel Piemonte in handen, gemaakt door een topfamilie in een superjaar.
Deze wijn komt dus uit het 2e D.O.C. appellatie dat we bespreken:
https://www.langhevini.it/en/the-appellations-protected-by-the-consortium/nebbiolo-dalba-doc/
Wat is Langhe Nebbiolo D.O.C. precies?
Officiële appellatie sinds 1994 (en in 2010 iets aangescherpt).
https://www.langhevini.it/en/the-appellations-protected-by-the-consortium/langhe-doc/
Mag gemaakt worden in een zeer groot gebied: bijna de hele provincie Cuneo + een deel van Asti (dus het hele Barolo-, Barbaresco- en Roero-gebied en alles eromheen).
Belangrijkste regels:
100% Nebbiolo (vroeger mocht er nog 15% andere druiven bij, maar sinds 2010 moet het 100% zijn)
Maximale opbrengst: 8 ton/ha (56 hl/ha)
Minimum alcohol: 12%
Vrijgave op de markt: vanaf 1 maart van het jaar na de oogst (dus 2023 mag sinds 1 maart 2024 verkocht worden)
Geen verplichte houtrijping → mag in staal, beton of hout, naar keuze van de producent
Waarom Langhe Nebbiolo en geen Barbaresco?
Omdat de druiven (deels) komen van: jonge stokken (< 10-15 jaar) in de Barbaresco-cru’s → die mogen nog geen Barbaresco heten
wijngaarden die net buiten de officiële Barbaresco-grens liggen maar wel dezelfde bodem hebben
Barbaresco D.O.C.G. heeft veel strengere regels:
alleen uit de gemeenten Barbaresco, Treiso, Neive en een deel van Alba
minimaal 2 jaar rijping (waarvan 9 maanden hout)
minimale opbrengst lager
veel strengere controle
Conclusie
De fles heeft een officiële D.O.C.: Langhe Nebbiolo D.O.C. 2023.
Het is dus een beschermde herkomstbenaming, maar een stuk soepeler dan Barbaresco of Barolo.
Bij Cà del Baio is deze Langhe Nebbiolo eigenlijk een “baby-Barbaresco” van exact dezelfde cru’s en met dezelfde zorg gemaakt – alleen jonger en goedkoper.
Daarom smaakt hij vaak beter dan 90% van de “gewone” Langhe Nebbiolo’s van andere producenten.
De borreltijd is voorbij en we gaan naar het erg goede en mooie restaurant Voglia di Vino. https://www.lavogliadivino.com/il-ristorante
Mooie aankleding en goede vriendelijke service.
Hier hebben ze diverse mooie menu’s maar we namen MENU’ DEGUSTAZIONE “TRADIZIONE” (Tradition” Tasting Menu) voor € 45,—. Mooie prijs en zeker een zeer goede kwaliteit.
Het menu had de volgende gerechten:
1. Vitello Tonnato °°3,4 Sliced cooked veal with tuna sauce
2. Battuta di Fassona, insalatina, Nocciole °°4 Fassona Veal Raw Meat, fresh salad, hazelnuts
3. Agnolotti del plin ai tre Arrosti e il suo fondo °°1,3,7,9 Ravioli with three Roasts and its sauce
4. Guancia di Vitello, suo fondo, crema di patate °°7,9,12 Veal cheek°, its sauce, potatos cream
5. Bonet, Caramello Salato °°1,3,7,8 Pudding with chocolate and amaretto, Salted Caramel
Onze vriendin nam een gerecht met witte truffel. Op de menu kaart stond daarover:
Vi ricordiamo che il Tartufo scelto all’interno di un piatto verrà GIA’ servito direttamente dalla cucina.
We remind you that the truffle chosen inside a plate will ALREADY be served directly by the Kitchen.
IL TARTUFO E’ UN DONO DELLA NATURA A VOLTE PROFUMANO TANTISSIMO A VOLTE MENO! LA NATURA VA RISPETTATA. GRAZIE!
THE TRUFFLE IS A GIFT OF NATURE SOMETIMES THEY SMELL A LOT SOMETIMES LESS! NATURE MUST BE RESPECTED. THANK YOU!
EXTRA TRUFFLE 5€ g
Wat drink je daar dan bij? De keuze op de menukaart is zeer groot.
Toevallig had ik pas nog een artikel gelegen over een bijzondere wijn en deze hadden ze op de kaart staan.
Het werd dus: BORGOGNO LANGHE NEBBIOLO NO NAME 2022 voor € 45,—
En dat was een topper en misschien wel de favoriet van deze reis!
We hebben ons daarom maar verwent met een 2e fles.
Wat is dan zo bijzonder aan deze wijn?
Het wijnhuis: Giacomo Borgogno & Figli
https://www.borgogno.com/en/
Giacomo Borgogno & Figli (vaak kortweg Borgogno genoemd) is een van de oudste en meest historische producenten in Barolo, Piemonte. De cantina werd opgericht in 1761 en is daarmee de oudste nog continu werkende winery in het Barolo-gebied. Ze hebben een enorme rol gespeeld in de geschiedenis van Barolo als “koning der wijnen”: In 1861 werd hun Barolo geschonken bij het officiële diner ter viering van de eenwording van Italië.
Ze hebben een unieke bibliotheekcollectie met oude jaargangen Barolo (sommige uit de 19e eeuw en van voor WOII), die ze zorgvuldig bewaren. In de jaren 1920 nam Cesare Borgogno het roer over en begon hij met exporteren, waardoor Borgogno internationaal bekend werd.
De familie Borgogno beheerde het domein tot 2008, toen het werd overgenomen door de familie Farinetti (de oprichters van Eataly). Oscar Farinetti en later zijn zoon Andrea Farinetti beloofden de traditie te respecteren.
Vandaag wordt het geleid door Andrea Farinetti samen met oenoloog Beppe Caviola.
Stijl en filosofie: Borgogno staat voor pure traditie. Lange spontane gisting in betonnen tanks (zonder toegevoegde gisten), rijping in grote Slavoonse eiken vaten (geen barriques), geen chemische meststoffen of herbiciden, en vaak zeer lange flesrijping. Ze maken klassieke, gestructureerde Barolo’s die decennia kunnen ouderen.
Ze bezitten ca. 31-39 ha wijngaarden in top-crus zoals Cannubi, Liste, Fossati, Cannubi San Lorenzo en San Pietro delle Viole.
Andere wijnen: Naast Barolo maken ze ook Barbera, Dolcetto, Freisa, Riesling en Timorasso (Derthona).
De wijn: Borgogno “No Name” (Langhe Nebbiolo DOC)
https://www.borgogno.com/en/langhe/no-name/
Op het etiket zie je ook de toevoeging “Etichetta di Protesta” (protest-etiket).
Het verhaal achter de naam
Het begon in 2005 (sommige bronnen zeggen rond 2008-2011). Borgogno diende samples in van een Barolo voor de officiële DOCG-keuring. Twee samples uit identieke vaten (zelfde druiven, dezelfde vinificatie) werden aangeboden. Eén werd goedgekeurd als Barolo, de ander afgekeurd (o.a. vanwege een iets lichtere kleur of “niet typisch genoeg”). In plaats van de wijn te declasseren en stilzwijgend als eenvoudige Langhe Nebbiolo te verkopen, besloot Borgogno uit protest de wijn te bottelen als “No Name” – geen naam, omdat de bureaucratie hem die had “ontnomen”. Sindsdien maken ze elk jaar bewust een deel van hun top-Nebbiolo (vaak uit Barolo-crus) als No Name: een declassified Barolo als stil protest tegen de starre Italiaanse wijnwetgeving. Het is dus in feite een Barolo in alles behalve de naam – en daardoor veel goedkoper.
Technische gegevens
Druif: 100% Nebbiolo
Herkomst: Wijngaarden in Barolo (vaak uit prestigieuze crus zoals Cannubi, Fossati en Liste)
Bodem: Kalkhoudende klei-kalkmergel (typisch Barolo-terroir)
Vinificatie: Handmatige oogst, spontane gisting in beton, lange maceratie, rijping minimaal 3-4 jaar in grote Slavoonse eiken vaten (net als hun Barolo’s).
Alcohol: ca. 14%Classificatie: Langhe Nebbiolo DOC (in plaats van Barolo DOCG). De uitleg over deze DOC staat al bij de vorige besproken wijn.
Proefnotities (algemeen, varieert per jaargang)
Kleur: Robijnrood met paarse/granaatreflexen (wordt lichter en oranje bij ouderdom).
Neus: Etherisch en intens – viooltjes, rozen, rood fruit (kers, framboos), kruiden, specerijen, soms teer (“tar and roses” – klassiek Nebbiolo).
Smaak: Droog, vol en harmonieus, fluweelzachte maar stevige tannines, mooie zuren, elegant en gestructureerd. Minder zwaar en tannineus dan een klassieke Barolo Riserva, maar met dezelfde potentie. Vaak beschreven als “toegankelijke Barolo” of “Barolo-light” die al jong heerlijk is, maar ook goed kan ouderen.
Critici: Antonio Galloni (Vinous) noemt het “one of the best values in the world of wine”. Vaak 90-93 punten, prijzen rond €35-50 (terwijl dezelfde druiven als single-cru Barolo €100+ kosten).
Food pairing
Perfect bij de klassieke Piemonte-keuken:
Braised meat (brasato al Barolo)
Wild (hert, everzwijn)
Truffelgerechten
Gerijpte kazen (Castelmagno, Parmigiano)
Risotto ai funghi
Serveer op 16-18°C, liefst na een uurtje karafferen.
Kort samengevat: het is een cultwijn – een echte Barolo in vermomming, gemaakt door een van de meest legendarische producenten van Piemonte, en nog met een rebels verhaal erachter ook. Een absolute topper voor de prijs!
Na een mooie vermoeiende dag wandelen we terug naar onze B&B om heerlijk te slapen in de lekkere bedden en fijne kamer. Wat heeft dag 2 in petto voor ons?
Zie deel 2 van ons avontuur!
Comments
Post a Comment